Sprawy karne / Wyłączenie sędziego
W swojej praktyce zdarza mi siÄ™ spotykać z zarzutami braku bezstronnoÅ›ci sÄ™dziego i zwiÄ…zanymi z nimi wnioskami o jego wyÅ‚Ä…czenie. W niniejszym artykule zamieszczam krótki przeglÄ…d przyczyn wyÅ‚Ä…czenia sÄ™dziego, ja również konsekwencji zwiÄ…zanych z niewyÅ‚Ä…czeniem sÄ™dziego pomimo istnienia ku temu podstaw.
W postÄ™powaniu karnym istniejÄ… dwie grupy podstaw wyÅ‚Ä…czenia sÄ™dziego: pierwsza kategoria (z Å‚ac. iudex inhabilis) oznacza sytuacje, w których z mocy prawa sÄ™dzia wyÅ‚Ä…czony jest od orzekania w sprawie; druga (z Å‚ac. iudex suspectus) dotyczy sytuacji, w których sÄ™dzia wprawdzie teoretycznie mógÅ‚by orzekać (nie jest wyÅ‚Ä…czony ustawowo), jednak szczególne okolicznoÅ›ci mogÅ‚yby stawiać pod znakiem zapytania jego bezstronność.
-
Kiedy sÄ™dzia obligatoryjnie – z mocy prawa wyÅ‚Ä…czony jest od możliwoÅ›ci orzekania w danej sprawie?
Zgodnie z art. Art.40 kodeksu postępowania karnego Sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli:
1) sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio;
2) jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obroÅ„cy, peÅ‚nomocnika lub przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jednÄ… z tych osób;
3) jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia pomiÄ™dzy dziećmi rodzeÅ„stwa osób wymienionych wpkt2 albo jest zwiÄ…zany z jednÄ… z tych osób wÄ™zÅ‚em przysposobienia, opieki lub kurateli;
4) byÅ‚ Å›wiadkiem czynu, o który sprawa siÄ™ toczy, albo w tej samej sprawie byÅ‚ przesÅ‚uchany w charakterze Å›wiadka lub wystÄ™powaÅ‚ jako biegÅ‚y;
5) brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, albo prowadził postępowanie przygotowawcze;
6) brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie;
7) braÅ‚ udziaÅ‚ w wydaniu orzeczenia, które zostaÅ‚o uchylone;
8) braÅ‚ udziaÅ‚ w wydaniu orzeczenia, co do którego wniesiono sprzeciw;
9) prowadził mediację.
Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna wyłączająca go z mocy art.40, wyłącza się, składając oświadczenie na piśmie do akt, ana jego miejsce wstępuje inny sędzia.
Uwaga! Powody wyÅ‚Ä…czenia trwajÄ… mimo ustania uzasadniajÄ…cego je małżeÅ„stwa, wspólnego pożycia, przysposobienia, opieki lub kurateli.
-
Kiedy sędzia może zostać wyłączony na wniosek własny albo strony postępowania.
Zgodnie z art. 41 kpk sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Przepis ten nie wymaga aby strona domagajÄ…ca siÄ™ wyÅ‚Ä…czenia sÄ™dziego udowodniÅ‚a istnienie stosunku osobistego pomiÄ™dzy sÄ™dziÄ… a stronÄ…, lecz uznaje za podstawÄ™ wyÅ‚Ä…czenia, każdÄ… okoliczność, która w uzasadniony sposób wywoÅ‚ać może wÄ…tpliwoÅ›ci co do bezstronnoÅ›ci sÄ™dziego.
Zasługuje na podkreślenie, że w przypadku wniosku o wyłączenie sędziego opartego o art. 41 kpk nie musi chodzić o wykazanie, że sędzia jest stronniczy. Wyłączenie następuje bowiem
nawet w sytuacji, gdy jedynie „istnieje wÄ…tpliwość w kwestii bezstronnoÅ›ci”. PrzykÅ‚adem takiej sytuacji może być okoliczność, gdy jedna ze stron postÄ™powania wspóÅ‚pracuje z sÄ…dem np. jako tÅ‚umacz, biegÅ‚y albo specjalista, chociażby miaÅ‚o te miejsce w innych sprawach.
Uwaga! Jak zostaÅ‚o podkreÅ›lone w orzecznictwie SÄ…du Najwyższego „ciężar wykazania zasadnych wÄ…tpliwoÅ›ci co do braku bezstronnoÅ›ci sÄ™dziego obciąża wnioskodawcÄ™, który winien wskazać na okreÅ›lone fakty mogÄ…ce w konkretnej sprawie wywoÅ‚ać uzasadnionÄ… wÄ…tpliwość, a nie tylko domniemanÄ…, co do bezstronnoÅ›ci sÄ™dziego” (tak SÄ…d Najwyższy w wyroku z dnia10 kwietnia 2019 r. sygn. akt: IV KK 656/18).